یکی از بزرگترین معضلات بشریت در جامعه امروز چاقی محسوب میشود. با اینکه در گذشته های نه چندان دور چاقی حتی یک مشکل محسوب نمیشد بلکه یک عامل زیبایی شناختی و علامتی مبنا بر ثروتمند بودن افراد بود اما با گذشت زمان و با پیشرفت علم پزشکی و افزایش اگاهی افراد جامعه مشخص شد چاقی عاملی خطرناک بر زندگی انسان است که نه تنها زیبایی را از افراد چاق میگیرد بلکه یک عامل اساسی بر ایجاد بیماری های خطرناک و کاهش طول عمر انسان شناخته شده است. عوامل زیادی منجر به چاقی میشود از جمله تغذیه نامناسب، خواب ناکافی، عدم فعالیت ورزشی، اختلالات هورمونی و استرس و اضطراب. پیش از این افراد چاق باور نداشتند که استرس هم میتواند عاملی بر چاقی باشد و فقط به این فکر میکردند که چرا با وجود تغذیه مناسب و فعالیت ورزشی باز روند چاقی بدنشان رو به افزایش است اما بعد ها مححقان بر حسب یافته های علمی ثابت کردند که چاقی نه تنها یک عامل بلکه مهمترین عامل چاقی به شمار میاید.
استرس چگونه منجر به چاقی میشود
همانطور که اشاره کردیم ارتباط بین استرس و چاقی یکی از موضوعات پرمطالعه در پژوهش های علمی به شمار میآید و شواهد نشان میدهد این رابطه هم زیستی و هم رفتاری است. رابطه زیستی شامل تغییرات هورمونی در بدن میشود که مهمترین هورمون استرسی موثر در چاقی هورمون کورتیزول میباشد همچنین رابطه رفتاری نیز شامل حالات بیرونی ناشی از استرس مانند پرخوری های عصبی میشود.
نقش هورمون کورتیزول در چاقی
وقتی فرد تحت استرس مزمن قرار میگیرد، محور HPA (هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال) فعال میشود و هورمون کورتیزول را در بدن ترشح میکند. مطالعات منتشر شده در مجلات معتبر علمی که نشان میدهد با قرار گرفتن در شرایط استرسی به طور مداوم و در پی آن افزایش مزمن هورمون کورتیزول تمایل به مصرف غذاهای پرچرب و پرقند بیشتر میشود و همچنین اشتهای فرد به طور چشمگیری و غیر قابل کنترلی بالا میرود. علاوه بر این مقدار زیاد هورمون کورتیزول در بدن ذخیره چربی را به ویژه در ناحیه شکم که به چاقی احشایی شهرت دارد افزایش مییابد و به همین دلیل افرادی که استرس مزمن را تجربه میکنند بیشتر در معرض چاقی شکمی هستند. یکی دیگر از عارضه های ایجاد شده در پی افزایش هورمون کورتیزول افزایش مقاومت به انسولین نیز شناخته شده است.
تعامل استرس با سیستم پاداش مغز
استرس مزمن باعث تغییر در سیستم دوپامین و مسیر مزولیمبیک میشود. این تغییر باعث افزایش تمایل به غذاهای پاداش دهنده یا همان غذا های چرب و شیرین میشود. علاوه بر این محققان بر این باورند استرس مزمن و طولانی مدت حساسیت گیرنده های دوپامین را به طور چشمگیری کاهش میدهد که باعث به عقب افتادن احساس سیری در فرد میشود. بر طبق مقالات علمی نشان دادهاند که استرس مزمن پاسخ نورونی به غذا های پرکالری را تقویت میکند.
ایجاد التهاب مزمن ناشی از استرس
استرس طولانی مدت منجر به افزایش IL-6 یا اینترلوکین-6 که نوعی پروتئین به نام سیتوکین است میشود که عاملی بر افزایش التهاب در بدن میباشد. علاوه بر این محققان بر این باورند استرس مزمن باعث افزایش TNF-α و CRP میشود. TNF(Tumor necrosis factor) یا همان فاکتور نکروزدهنده ی تومور-آلفا (TNF-α) یک سایتوکین پیش التهابی است که در انواع مختلفی از سلول های خون ساز و غیرخون ساز و بدخیم تولید می شود. CRP (C-Reactive Protein) نوعی پروتئین است که توسط کبد ساخته میشود و در پاسخ به التهاب در بدن بروز میکند. بنابراین هر سه مورد گفته شده که در شرایط استرسی مزمن در بدن افزایش میابد منجر به التهاب در بدن شده و مقاومت به انسولین، اتلال در هورمون لپتین و مهمتر از همه افزایش چربی احشایی و تجمع آن در ناحیه شکم میشود که خطرات چبران ناپذیری را در طولانی مدت به دنبال خواهد آورد.
ارتباط استرس و چاقی
همانطور که اشاره کردیم چاقی و استرس ارتباط مستقیم و تنگا تنگی با یکدیگر دارند. جالب است بدانید ارتباط استرس و چاقی یک رابطه دوطرفه و کاملا علمی است. یعنی هم استرس میتواند عاملی بر افزایش وزن باشد و هم چاقی میتواند عاملی بر افزایش سطح استرس باشد. اصلی ترین عامل تغییرات چاقی در پی افزایش استرس هورمون کورتیزول است که به جز کنترل استرس با روش دیگری نمیتوان ترشح انرا در بدن به حد نرمال رساند. بنابراین صرفا با مدیریت استرس فردی میتوان این چرخه معیوب را پایان دهد.
تفاوت استرس حاد و مزمن
بر طبق تجرب های به دست آمده از افراد مورد بررسی مشخص شد در استرس های حاد و کوتاه مدت سیستم سمپاتیک فعال شده و اکثرا این افراد کاهش اشتها را به طور قابل توجهی تجربه میکنند اما در استرس های مزمن و طولانی مدت با افزایش چربی های احشایی شکمی این افراد به طور قابل توجهی دچار پرخوری میشوند. علت این تفاوت را میتوان بر اساس این توجیه کرد که در استرس مزمن، سیستم سمپاتیک خسته میشود و کورتیزول به طور پایدار بالا میماند و جالب است بدانید زنان نسبت به مردان با توجه به شرایط بدنی خود بیشتر مستعد چاقی ناشی از استرس مزمن میباشند.
درمان چاقی ناشی از استرس مزمن
در چنین شرایطی روش های مختلفی شناخته شده است که با توجه به شرایط بدنی هر فرد متفاوت است و البته مهمترین روش شناخته شده در این شرایط کنترل استرس میباشد که خود به چندین روش متفاوت قابل کنترل و درمان است.
درمان استرس با مداخلات روان-شناختی یا (CBT)
طیق یافته های جدید علمی در زمینه درمان چاقی توام با علم روانشناسی درمان روان شناختی یکی از روش هایی است که نتایج بینظیری را از خود نشان داده است. این روش با تکنیک های خاص خود پرخوری هیجانی را کاهش داده، کورتیزول پایه را پایین آورده و کنترل تکانه را نیز بهبود میدهد.
باز تنظیم سیستم دوپامین
باز تنظیم سیستم دوپامین در بدن به کمک چند عامل امکان پذیر است. از مهمترین این عوامل عمیتوان به ورزش های هوازی منظم، تنظیم خواب کافی در طول شبانه روز، تغذیه مناسب برای تثبیت دوپامین از جمله مصرف پروتئین کافی مثل پروتئین تیروزین که منابع اصلی آن تخم مرغ، لبنیات، حبوبات و ماهی شناخته میشود، کاهش قند و رژیم مدیترانه ای اشاره کرد.
درمان دارویی در کنترل استرس مزمن
در موارد شدید درمان دارویی تحت نظر متخصص توصیه میشود. از جمله دارو های تجویز شده در این زمینه میتوان به بوپروپیون که منجر به مهار بازجذب دوپامین و نوراپی نفرین میشود، نالترکسون به همراه بوپروپیون به صورت ترکیبی که عموما برای کنترل اشتها بیمار تجویز میگردد و آگونیستهای GLP-1 مثل سماگلوتاید که عموما منجر به کاهش اشتها و کنترل متابولیک میشوند میتوان اشاره کرد.
در نهایت یاید اگاه باشم سبک زندگی ما مستقیما بر سلامت جسم و روانمان تثیر میگذارد. شاید در گذشته هیچوقت به ذهنمان هم نمرسید که استرس و اضطراب های همیشه زندگییمان ما را چاق تر کند اما امروزه نه تنها بر این باور رسیدیم که کنترل استرس یک عامل اصلی در رسیدن به وزن ایده آل است بلکه کنترل آن عاملی بر سلامت جسم و روح بدنمان میباشد.
مجموعه لاغری گرین لایف که به عنوام مجموعه برتر خاورمیانه در زمینه درمان چاقی شناخته شده نه تنها با روش های نوین و پیشرفته خود چاقی را درمان میکن بلکه با روش های پیشرفته هیپنوتیزم افراد چاق و مضطرب را در کنترل استرس مزمن و پرخوری های عصبی ناشی از آن همراهی میکند و در کوتاه ترین بینظیر ترین نتیجه را برای آنها فراهم میاورد.
